50 مطلب آخر
تاریخ صنفی : اسامی و سازمان چند بیمارستان مهم در طول تمدن قدیم اسلامی

مسلمانان، سازمان بیمارستان را از ایرانیان و نیز از رومیان شرقی اقتباس کردند. بیمارستان جندی شاپور- درنزدیکی اهواز کنونی- پیش از اسلام، سازمان پزشکی مهمی بود که علاوه برمداوای بیماران، علوم پزشکی نیز به صورت وسیعی درآن تدریس می شد. درواقع، این مجموعه، متشکل بود از بیمارستان و دانشکدة پزشکی و حلقة اتصال عمده ای که از طریق آن، پزشکی یونانی، اسکندرانی، هندی و ایرانی به جهان اسلام انتقال یافت............

پیش از این، بیزانسی ها ( رومیان شرقی) درایالات شرقی هم چون سوریه بیمارستان هایی تأسیس کرده بودند که دانش های آن نیز به تدریج وارد جهان اسلام شد و اندک بعد، جزئی از سازمان های پزشکی اسلامی محسوب گردید................

تحلیل ما

متن کامل

 

 

بیمارستان در تمدن اسلامی

 

مسلمانان، سازمان بیمارستان را از ایرانیان و نیز از رومیان شرقی اقتباس کردند. بیمارستان جندی شاپور- درنزدیکی اهواز کنونی- پیش از اسلام، سازمان پزشکی مهمی بود که علاوه برمداوای بیماران، علوم پزشکی نیز به صورت وسیعی درآن تدریس می شد. درواقع، این مجموعه، متشکل بود از بیمارستان و دانشکدة پزشکی و حلقة اتصال عمده ای که از طریق آن، پزشکی یونانی، اسکندرانی، هندی و ایرانی به جهان اسلام انتقال یافت. پیش از این، بیزانسی ها ( رومیان شرقی) درایالات شرقی هم چون سوریه بیمارستان هایی تأسیس کرده بودند که دانش های آن نیز به تدریج وارد جهان اسلام شد و اندک بعد، جزئی از سازمان های پزشکی اسلامی محسوب گردید.



مسلمانان با استفاده از این سازمان ها، به زودی بیمارستان هایی را نیز خود تأسیس کردند. باآن که گفته اند در قرن اول هجری، نخستین بیمارستان را ولیدبن عبدالملک ایجاد کرد، ولی درست این است که: اولین بیمارستان واقعی با همة لوازم ان، به مقتضای روز، در قرن دوم هجری توسط هارون الرشید در بغداد تأسیس شد که طی آن، پزشک معروف جبرئیل بن بختیشوع را از جندی شاپور فرا خوانده و به ریاست آن گماشتند.



همین بیمارستان بود که بعدها محور فعالیت و مرکز طلوع پزشکی اسلامی شد. ریاست این بیمارستان بعدها برعهدة پزشک نامداری چون یوحنابن ماسویه گذاشته شد وبیمارستان بغداد، نمونه ای برای تأسیس بیمارستان های دیگری شد که مهم ترین آن ها بیمارستان عضدی، ساخته شده به فرمان عضدالدوله دیلمی درقرن چهارم هجری می باشد. در شهرهای دیگر اسلامی نیز بیمارستان هایی دایر شد، هم چون بیمارستان ری، که محمد بن زکریای رازی پیش از مسافرت به بغداد، ریاست آن را به عهده گرفته بود.



بیمارستان بزرگ دیگری نیز در قرن ششم هجری توسط نورالدین زنگی در دمشق تأسیس شد. گفته اند هزینة این بیمارستان از محل فدیه ای که مسلمانان در قبال آزاد کردن یکی از شاهان فرانکی اسیر شده دریافت می کردند، تأمین می شد. بیمارستان دیگری نیز در حلب ساخته شد. اندکی پس ازآن، صلاح الدین ایوبی بیمارستان ناصری را درقاهره بنا کرد. ازآن زمان به بعد، تا مدت چندین قرن، میان مراکز پزشکی سوریه و مصر ارتباط های نزدیکی برقرار بود. اما مهم ترین بیمارستان مصر، بیمارستان منصوری بود که درقرن هفتم هجری توسط منصور قلاوون ( سلطان قلاوون) درکاخ قدیمی فاطمیان تأسیس شد. در این بیمارستان، چند هزار بیمار می توانستند بستری شوند و برای بیماری های گوناگون، قسمت های خاصی و برای زنان و مردان، بخش های جداگانه وجود داشت.



در دورة اسلامی، بیمارستان های متحرک نیز وجود داشتند که در لشکرکشی ها در اختیار سپاهیان قرار داشتند. این بیمارستان ها به کلیة وسایل وتجهیزات، مثل دارو، چادر، اطباء مورد نیاز ووسایل حمل ونقل مجهز بودند. جالب این که عزیزالدین (در قرن پنجم هجری) در مقررات این بیمارستان های سیار، این نکته را نیز گنجاند که: اسراء و سربازان زخمی دشمن نیز باید به طور مساوی درست مثل سربازان خودی، از این تسهیلات طبی استفاده کرده و معالجه شوند.



علی بن عیسی به سنان بن ثابت دستور داد:
«برتو واجب است به دهکده هایی که به من اصلاع داده اند در چنگال بیماری گرفتار شده اند، بروی و پزشک و داروی کافی با خود داشته باشی و آن ها را معالجه کنی و به اهالی روستا دستور بده که تا ریشه کن نشدن بیماری از محل های خود خارج نشوند.»


 

در دورة اسلامی، ابزار کار اطباء جهت احتیاط بیش تر مورد بررسی قرار می گرفت و حتی برای اطمینان خاطر از صحت کار آن ابزار در موقع عمل، برآن نظارت می شد. هم چنین، برتهیة دارو و ارائة آن و فروش مواد غذایی، مثل گوشت و لبنیات نیز نظارت هایی اعمال می گشت. ضمنا دربارة آب آشامیدنی وشیر که سرمنشأ بسیاری از بیماری های بودند، دقیق ترین و در عین حال مهم ترین قوانین بهداشتی و پزشکی وضع شده بود، و خلافکاران طبق قانون مواخذه می شدند.



در دورة عباسیان، تعداد بیمارستان ها بسیار زیاد شد، به خصوص درجاهای مثل بغداد، بصره، کوفه و ری. گفته اند که هارون الرشید (وفات 193 هجری) دراین امر کوشا بود. درقرن چهارم هجری نیز، برمکیان، المقتدر عباسی، معزالدوله بویه و عضدالله در این امر کوشش می کردند. دراین زمان، در مصر نیز بیمارستان های زیادی ساخته شد.
 


زیگرید هونکه می نویسد:
«پزشکان بیمارستان های اسلامی، ضمن معالجة بیماران سرپایی با وسایل معالجاتی متحرک، برای معالجة بیماران به منزل آن ها می رفتند و بیمارستان های ارتشی نیز در دورة اسلامی وجود داشت.
درسالن ورودی هر بیمارستان، قفسه ای از کتب جدید پزشکی برای مطالعه و استفاده وجود داشت. معالجات مجانی بود وهمة مردم- چه غنی و چه فقیر- از هر مذهبی که بودند، معالجه می شدند. نه تنها اقامت در بیمارستان و استفادة از خوراک ودارو مجانی بود. بلکه پس از مرخص شدن از بیمارستان، لباس نو و پول نیز برای تأمین مخارج یک ماه به بیماران پرداخت می شد.
بیمارستان های بزرگ اسلامی- درواقع- نقش مدرسة عالی پزشکی را نیز به عهده داشتند. پزشکان و دانشجویان پزشکی درکنار بیماران، می توانستند تئوری را همیشه با عینیات و تجربه ها مقایسه کنند. پزشک با کار پزشکی، می توانست بیاموزد و مشکلات و ر اه علاج بیماری را پیدا کند.
هنگام جراحی، مثل جراحی های مدرن اروپای امروزی، پزشک بیهوشی و پزشکی که متوجه نبض بیمار باشد، نیز وجود داشت. در بیمارستان های اسلامی، هر بیمار پرونده ای برای ثبت معاینه، نظریة پزشک، دستورات پزشک، تغییرات بیماری و تأثیر آن ها داشت. پزشکان اروپایی، ازاین پرونده ها صدها سال به عنوان کتب علمی استفاده می کردند. فقط در بغداد، 50 بیمارستان و 860 پزشک، و درقاهره حدود 1400 حمام وجود داشت.»



ویل دورانتنیز می نویسد:
«سلطان قلاوون درسال 684 هجری، بیمارستان منصوری را درقاهره ساخت. درمحوطة این بیمارستان، حوض ها وجوی های آب و هوای خنک قرار داشت. برای بیماران، بخش های مختلفی به وجود آورده بودند، ازجمله چند آزمایشگاه، یک داروخانة عمومی، کلینیک های کمک اولیه، چند آشپزخانه، حمام، کتابخانه، نمازخانه ویک سان سخنرانی. برای بیماران روانی. مناظر دل انگیزی با آب و فواره و گل فراهم شده بود. تمام بیماران از غنی وفقیر، آزاده وبرده، به طور مجانی معالجه می شدند. به بیمارانی که باید در منزل استراحت کنند. به اندازة کافی پول پرداخت می شد. تا مجبور نشوند فورا به کار بپردازند. بیمارانی که به بی خوابی مبتلا بوند، به موسیقی و قصه گویی گوش می دادند. برای مراقبت از دیوانگان نیز تیمارستان ساخته شده بود.»



جرجی زیدان می نویسد:
«بیمارستان های اسلامی، درکمال نظم و ترتیب اداره می شد وهمة بیماران تحت معالجه قرار می گرفتند. آن ها حتی بیمارستان های سیار نیز داشتند. رشته هایی چون طب وداروسازی نیز دربیمارستان ها تدریس می شد.»



گوستاولوبون می گوید:
«بیمارستان اسلامی، موافق با اصول حفظ سلامتی و بهداشتی بوده و از بیمارستان های امروزی اروپا بوده است.»
 


اسامی تعدادی از بیمارستانهای اسلامی بشرح ذیل است :

  1. بیمارستان ری
  2. بیمارستان زرند
  3. بیمارستان اصفهان
  4. بیمارستان نیشابور
  5. بیمارستان مرد
  6.  بیمارستان رشید
  7. بیمارستان برامکه
  8. بیمارستان بدر
  9.  بیمارستان سیده
  10. بیمارستان عیسی بن جراح
  11. بیمارستان مقتدری
  12. بیمارستان عضدی
  13. بیمارستان معزالدوله دیلمی
  14.  بیمارستان واسط
  15. بیمارستان فارقی
  16. بیمارستان محمدبن علی بن خلق
  17. بیمارستان باب محول
  18. بیمارستان موصل
  19. بیمارستان رقه
  20. بیمارستان حران
  21. بیمارستان منصوری

----------------------

پایان

منبع : پرتال موسسه فرهنگی جام طهور تاریخ : ۱۳۹۲/۱۰/۱۲ تعداد بازدیدکنندگان : 4896

مطالب مرتبط

برچسب ها

ارسال نظر

عنوان
متن
 
آمار بازدیدها

بازدید امروز : 584
بازدید دیروز : 3976
بازدید این ماه : 142871
بازدید امسال : 843226
بازدید کل : 29830351

نظرسنجی

سوالی برای نظر سنجی وجود ندارد
نظرات سایرین  |  آرشیو نظرسنجی

کلیه حقوق این سایت متعلق به گروه مهندس اردلانی می باشد.
طراحی سایت و بهینه سازی سایت هخامنش